Đáp án & lời giải chi tiết: Đề thi thử tốt nghiệp THPT môn Ngữ Văn Sở GD&ĐT Lạng Sơn năm 2026

[Lược phần đầu: Nhân vật “tôi” là một cô gái dân tộc Mường, sinh ra với mặt xí xấu do người cha mang di chứng của chiến tranh. Sau khi cha mất, “tôi” sống cùng mẹ, chị Sun - cô gái xinh đẹp nhưng nhím và trẻ con là anh Hạnh tại Mường Vàng. “Tôi” lớn lên trong sự xa vắng của dân bản và sự nhẹ nhàng của con người. Sau khi bất ngờ nhìn thấy gương mặt dị dạng của mình cái ánh sáng nước, nhân vật tôi sợ hãi, đau khổ, mãi miết chạy trốn vào rừng. Trong rừng, “tôi” gặp một cây cột khỏe mạnh và xấu xí đến khủng nhưng cành lá vẫn xanh mướt, vươn dài.]

Mệt mỏi rã rời. Tôi ngồi bệt xuống đám lá rụng khô, tựa lưng vào gốc cây hưng già và ngủ say đi.
Trong mơ, tôi nghe tiếng lao xao của rừng hoang có tiếng xường ru của mẹ vọng xuống. Bóng mẹ ở trên cao. Mẹ đang xường để ru thằng Hạnh. Tôi gọi. Mẹ không trả lời. Tôi đi. Cây trúc già xuống, xòe những chiếc lá, bao bọc tấm thân tướng của tôi. Những loại cây dưỡng xanh tốt, massage lại gần nhau để che nắng nắng chang đang tỏa thẳng vào mặt, làm cho lớp da thần kinh của tôi đốt tiền. Cây thơm già thì thầm bên tôi. Nó hỏi:

Cô bé à! Con name is what?
Tôi trả lời:

Con không có tên!
Những lọn tóc xoăn chao nghiêng, da thịt tôi lại vì được quạt mát. Cây thơm tự nhiên:

Sao thế?
Tôi trả lời:

Con tàn tàn mà!
Cây cột cười rung lá:

Ai bảo là còn sót lại. Không đúng đâu!

Đúng mà! Mẹ bảo đảm. Chị Sun bảo thế. Người Mường Vàng cũng bảo thế.
Hỏi lại cây cột:

Con có chân không?
Tôi dưỡng đôi chân thẳng, trắng hồng của mình lên rồi nói:

Con có đủ hai chân.

Con có tay không?
Tôi đưa tay về phía cây cột.

Con có hai bàn tay, tay con rất đẹp.

Con có mắt không?
Tôi chớp chớp hai mắt:

Con có đủ hai mắt, mắt con rất sáng. Con nhìn cái gì cũng rõ. Ban đêm con đi trong rừng cũng dễ dàng như ban ngày.
Cây cột lại cười cành lá:

Con sai rồi!
Tôi quan sát cây thuốc hưng hưng:

Con sai à! Con sai thế nào?

Con sai, vì lúc nào con nghĩ mình cũng là người tàn. Mẹ con cũng sai. Chị Sun cũng sai. Cả người Mường Vàng cũng sai nữa! Những người đó nói vì họ ít học chữ. Chân họ chưa đi xa quá đất Mường Vang. Con chỉ bị vô hiệu hóa. Con chưa bị tàn ở đâu. Con còn là một đứa trẻ. Còn trẻ thì không thể nghĩ rằng mình là người tàn tạ. Là bỏ đi. Thật đấy!
Lá của cây dựng lại vuốt ve trên mặt tôi. Tôi túm vào cuống lá. Một bàn tay nhăn nheo. Bà ngoại! Bà vẫn vuốt ve tôi như thế. Bà già cười móm. Tay bà nhẹ nhàng chiếc máy nghe nhạc làm bằng mo cau để thổi cho tôi ngủ. Bà đi xuống trang web của tôi rồi bảo vệ:

“Cái² à!Ngưu đi cháu. Mộng Váy³ sẽ hát xường để ru cháu ngủ!”
Bà xường. Giọng bà chạy chạy. Câu xường mờ, mó mó […]
Tôi rúc đầu vào bọc váy của bà và ngủ rất ngon, khi tỉnh dậy, tôi vẫn nghe thoang thoảng mùi nước cốt trầu của bà trong da thịt mình. Bà đã bước vào gốc cây dưỡng già. Tôi cảm thấy đầu óc tôi thư giãn hơn một chút. Tôi đến bên cây cột già nuốc lấy nó và gọi trong tiếng tuyết: “Bà ơi!”. Tôi dần dần với cuộc sống đơn độc nơi hoang dã. Tôi động viên vì đã tìm chỗ để tránh những cặp mắt của những người Mường Vang cứ nhìn tôi thô bạo khi tôi có việc phải xuống thang đi ra đường lớn. Tránh để lũ con nít ở Mường Vang khỏi bị mất vía khi bất ngờ gặp tôi ở bên góc làng. Tôi giống như một con nghé mồ côi xấu xí được mẹ và chị thảnh thơi, muốn đi đâu thì đi, muốn làm gì cũng được. Tôi không có bạn bè cũng không có lớp học để đến. Tôi chỉ xuống núi để về nhà khi trời đã tối mịt. […] Tôi không mơ hồ về của mẹ, nhưng mặt sáng quắt, dàn deo của bà ngoại cứchờ hiện ra. Bà là nhà thương mại nhất của tôi. Tôi lớn lên từ chiếc váy của bà. Bà nuôi tôi, chăm bẵm tôi bằng những gói sức sắn bà nháu trạo bằng cái miệng móm mém, không răng rụngm nước cốt cốt trầu. Mỗi lần tôi khóc, bà lại vũu phải đọc cho tôi nghe truyện thơ Mường “Nàng Nga…” bằng trí nhớ lộn xộn của mình. Bà chết lúc tôi còn nhỏ. Tôi không biết lúc đó tôi mấy tuổi rồi. Mẹ và chị gái bỏ quên tôi ở sàn chò. Đến bữa trưa tôi tự bốc lấy nắm cơm trong cái mộc bằng lương. Có gì ăn mỗi người. Khi thì đắc bột sắn đỏ, bữa sáng thì vài khúc móng mài. Thịnh vượng mới có được bữa cơm gạo nếp nướng thơm đỏ trộn với bột ngô mẹ vẫn gọi là cơm uôi. Đêm nay, tôi ngủ một mình trong cái góc của hai bà cháu. Cứ thế, tôi tự động lớn lên. […] Hơn mười năm sống thui thủi một mình ở rừng Chuông Cỏ, tôi không chơi rong dài như lúc mới vào đây. Tôi chăm sóc cho từng gốc cây ngọn cỏ, vì tôi cũng chỉ có họ là bạn bè. Tôi đã già đi, nhưng hình như rừng thì trẻ lại. Những cây lành ngạnh lớn rất nhanh. Mỗi buổi chiều khi ánh sáng đã tắt mạnh trong thung lũng Si Dồ, con đường mòn lỗn đá tai mèo ở chân núi Cành Kén ngập trong bóng tối, tôi ôm những cây lành ngạnh đó để từ trước khi trở về nhà mẹ, tôi thấy vòng tay mình thật lòng, thế mà sáng hôm nay sau đó tôi lại cảm thấy vòng tay mình chật hẹp hơn một chút. Tôi tin và bắt đầu đếm hết từng con mối nhỏ trong bụng cây dưỡng già. Cái bụng rỗng của cây thuốc phiện trở thành ngôi nhà trú mưa, tránh nắng của tôi. Cây cột già không còn già nữa, cành lá nó sum sê, xanh tốt lạ lùng. Cành cây cột tóc dưỡng rộng mãi mãi thành một cái tản rộng mát mẻ, là nơi tình tự của lũ tào, thiếu tiếu và cũng là không gian kín đáo, an toàn cho vợ và con con trai mới sinh của con vọc bac trắng, những người bạn mới của tôi.

[Lược phần đầu: Nhân vật “tôi” là một cô gái dân tộc Mường, sinh ra với mặt xí xấu do người cha mang di chứng của chiến tranh. Sau khi cha mất, “tôi” sống cùng mẹ, chị Sun - cô gái xinh đẹp nhưng nhím và trẻ con là anh Hạnh tại Mường Vàng. “Tôi” lớn lên trong sự xa vắng của dân bản và sự nhẹ nhàng của con người. Sau khi bất ngờ nhìn thấy gương mặt dị dạng của mình cái ánh sáng nước, nhân vật tôi sợ hãi, đau khổ, mãi miết chạy trốn vào rừng. Trong rừng, “tôi” gặp một cây cột khỏe mạnh và xấu xí đến khủng nhưng cành lá vẫn xanh mướt, vươn dài.]

Mệt mỏi rã rời. Tôi ngồi bệt xuống đám lá rụng khô, tựa lưng vào gốc cây hưng già và ngủ say đi.
Trong mơ, tôi nghe tiếng lao xao của rừng hoang có tiếng xường ru của mẹ vọng xuống. Bóng mẹ ở trên cao. Mẹ đang xường để ru thằng Hạnh. Tôi gọi. Mẹ không trả lời. Tôi đi. Cây trúc già xuống, xòe những chiếc lá, bao bọc tấm thân tướng của tôi. Những loại cây dưỡng xanh tốt, massage lại gần nhau để che nắng nắng chang đang tỏa thẳng vào mặt, làm cho lớp da thần kinh của tôi đốt tiền. Cây thơm già thì thầm bên tôi. Nó hỏi:

Cô bé à! Con name is what?
Tôi trả lời:

Con không có tên!
Những lọn tóc xoăn chao nghiêng, da thịt tôi lại vì được quạt mát. Cây thơm tự nhiên:

Sao thế?
Tôi trả lời:

Con tàn tàn mà!
Cây cột cười rung lá:

Ai bảo là còn sót lại. Không đúng đâu!

Đúng mà! Mẹ bảo đảm. Chị Sun bảo thế. Người Mường Vàng cũng bảo thế.
Hỏi lại cây cột:

Con có chân không?
Tôi dưỡng đôi chân thẳng, trắng hồng của mình lên rồi nói:

Con có đủ hai chân.

Con có tay không?
Tôi đưa tay về phía cây cột.

Con có hai bàn tay, tay con rất đẹp.

Con có mắt không?
Tôi chớp chớp hai mắt:

Con có đủ hai mắt, mắt con rất sáng. Con nhìn cái gì cũng rõ. Ban đêm con đi trong rừng cũng dễ dàng như ban ngày.
Cây cột lại cười cành lá:

Con sai rồi!
Tôi quan sát cây thuốc hưng hưng:

Con sai à! Con sai thế nào?

Con sai, vì lúc nào con nghĩ mình cũng là người tàn. Mẹ con cũng sai. Chị Sun cũng sai. Cả người Mường Vàng cũng sai nữa! Những người đó nói vì họ ít học chữ. Chân họ chưa đi xa quá đất Mường Vang. Con chỉ bị vô hiệu hóa. Con chưa bị tàn ở đâu. Con còn là một đứa trẻ. Còn trẻ thì không thể nghĩ rằng mình là người tàn tạ. Là bỏ đi. Thật đấy!
Lá của cây dựng lại vuốt ve trên mặt tôi. Tôi túm vào cuống lá. Một bàn tay nhăn nheo. Bà ngoại! Bà vẫn vuốt ve tôi như thế. Bà già cười móm. Tay bà nhẹ nhàng chiếc máy nghe nhạc làm bằng mo cau để thổi cho tôi ngủ. Bà đi xuống trang web của tôi rồi bảo vệ:

“Cái² à!Ngưu đi cháu. Mộng Váy³ sẽ hát xường để ru cháu ngủ!”
Bà xường. Giọng bà chạy chạy. Câu xường mờ, mó mó […]
Tôi rúc đầu vào bọc váy của bà và ngủ rất ngon, khi tỉnh dậy, tôi vẫn nghe thoang thoảng mùi nước cốt trầu của bà trong da thịt mình. Bà đã bước vào gốc cây dưỡng già. Tôi cảm thấy đầu óc tôi thư giãn hơn một chút. Tôi đến bên cây cột già nuốc lấy nó và gọi trong tiếng tuyết: “Bà ơi!”. Tôi dần dần với cuộc sống đơn độc nơi hoang dã. Tôi động viên vì đã tìm chỗ để tránh những cặp mắt của những người Mường Vang cứ nhìn tôi thô bạo khi tôi có việc phải xuống thang đi ra đường lớn. Tránh để lũ con nít ở Mường Vang khỏi bị mất vía khi bất ngờ gặp tôi ở bên góc làng. Tôi giống như một con nghé mồ côi xấu xí được mẹ và chị thảnh thơi, muốn đi đâu thì đi, muốn làm gì cũng được. Tôi không có bạn bè cũng không có lớp học để đến. Tôi chỉ xuống núi để về nhà khi trời đã tối mịt. […] Tôi không mơ hồ về của mẹ, nhưng mặt sáng quắt, dàn deo của bà ngoại cứchờ hiện ra. Bà là nhà thương mại nhất của tôi. Tôi lớn lên từ chiếc váy của bà. Bà nuôi tôi, chăm bẵm tôi bằng những gói sức sắn bà nháu trạo bằng cái miệng móm mém, không răng rụngm nước cốt cốt trầu. Mỗi lần tôi khóc, bà lại vũu phải đọc cho tôi nghe truyện thơ Mường “Nàng Nga…” bằng trí nhớ lộn xộn của mình. Bà chết lúc tôi còn nhỏ. Tôi không biết lúc đó tôi mấy tuổi rồi. Mẹ và chị gái bỏ quên tôi ở sàn chò. Đến bữa trưa tôi tự bốc lấy nắm cơm trong cái mộc bằng lương. Có gì ăn mỗi người. Khi thì đắc bột sắn đỏ, bữa sáng thì vài khúc móng mài. Thịnh vượng mới có được bữa cơm gạo nếp nướng thơm đỏ trộn với bột ngô mẹ vẫn gọi là cơm uôi. Đêm nay, tôi ngủ một mình trong cái góc của hai bà cháu. Cứ thế, tôi tự động lớn lên. […] Hơn mười năm sống thui thủi một mình ở rừng Chuông Cỏ, tôi không chơi rong dài như lúc mới vào đây. Tôi chăm sóc cho từng gốc cây ngọn cỏ, vì tôi cũng chỉ có họ là bạn bè. Tôi đã già đi, nhưng hình như rừng thì trẻ lại. Những cây lành ngạnh lớn rất nhanh. Mỗi buổi chiều khi ánh sáng đã tắt mạnh trong thung lũng Si Dồ, con đường mòn lỗn đá tai mèo ở chân núi Cành Kén ngập trong bóng tối, tôi ôm những cây lành ngạnh đó để từ trước khi trở về nhà mẹ, tôi thấy vòng tay mình thật lòng, thế mà sáng hôm nay sau đó tôi lại cảm thấy vòng tay mình chật hẹp hơn một chút. Tôi tin và bắt đầu đếm hết từng con mối nhỏ trong bụng cây dưỡng già. Cái bụng rỗng của cây thuốc phiện trở thành ngôi nhà trú mưa, tránh nắng của tôi. Cây cột già không còn già nữa, cành lá nó sum sê, xanh tốt lạ lùng. Cành cây cột tóc dưỡng rộng mãi mãi thành một cái tản rộng mát mẻ, là nơi tình tự của lũ tào, thiếu tiếu và cũng là không gian kín đáo, an toàn cho vợ và con con trai mới sinh của con vọc bac trắng, những người bạn mới của tôi.

[Lược phần đầu: Nhân vật “tôi” là một cô gái dân tộc Mường, sinh ra với mặt xí xấu do người cha mang di chứng của chiến tranh. Sau khi cha mất, “tôi” sống cùng mẹ, chị Sun - cô gái xinh đẹp nhưng nhím và trẻ con là anh Hạnh tại Mường Vàng. “Tôi” lớn lên trong sự xa vắng của dân bản và sự nhẹ nhàng của con người. Sau khi bất ngờ nhìn thấy gương mặt dị dạng của mình cái ánh sáng nước, nhân vật tôi sợ hãi, đau khổ, mãi miết chạy trốn vào rừng. Trong rừng, “tôi” gặp một cây cột khỏe mạnh và xấu xí đến khủng nhưng cành lá vẫn xanh mướt, vươn dài.]

Mệt mỏi rã rời. Tôi ngồi bệt xuống đám lá rụng khô, tựa lưng vào gốc cây hưng già và ngủ say đi.
Trong mơ, tôi nghe tiếng lao xao của rừng hoang có tiếng xường ru của mẹ vọng xuống. Bóng mẹ ở trên cao. Mẹ đang xường để ru thằng Hạnh. Tôi gọi. Mẹ không trả lời. Tôi đi. Cây trúc già xuống, xòe những chiếc lá, bao bọc tấm thân tướng của tôi. Những loại cây dưỡng xanh tốt, massage lại gần nhau để che nắng nắng chang đang tỏa thẳng vào mặt, làm cho lớp da thần kinh của tôi đốt tiền. Cây thơm già thì thầm bên tôi. Nó hỏi:

Cô bé à! Con name is what?
Tôi trả lời:

Con không có tên!
Những lọn tóc xoăn chao nghiêng, da thịt tôi lại vì được quạt mát. Cây thơm tự nhiên:

Sao thế?
Tôi trả lời:

Con tàn tàn mà!
Cây cột cười rung lá:

Ai bảo là còn sót lại. Không đúng đâu!

Đúng mà! Mẹ bảo đảm. Chị Sun bảo thế. Người Mường Vàng cũng bảo thế.
Hỏi lại cây cột:

Con có chân không?
Tôi dưỡng đôi chân thẳng, trắng hồng của mình lên rồi nói:

Con có đủ hai chân.

Con có tay không?
Tôi đưa tay về phía cây cột.

Con có hai bàn tay, tay con rất đẹp.

Con có mắt không?
Tôi chớp chớp hai mắt:

Con có đủ hai mắt, mắt con rất sáng. Con nhìn cái gì cũng rõ. Ban đêm con đi trong rừng cũng dễ dàng như ban ngày.
Cây cột lại cười cành lá:

Con sai rồi!
Tôi quan sát cây thuốc hưng hưng:

Con sai à! Con sai thế nào?

Con sai, vì lúc nào con nghĩ mình cũng là người tàn. Mẹ con cũng sai. Chị Sun cũng sai. Cả người Mường Vàng cũng sai nữa! Những người đó nói vì họ ít học chữ. Chân họ chưa đi xa quá đất Mường Vang. Con chỉ bị vô hiệu hóa. Con chưa bị tàn ở đâu. Con còn là một đứa trẻ. Còn trẻ thì không thể nghĩ rằng mình là người tàn tạ. Là bỏ đi. Thật đấy!
Lá của cây dựng lại vuốt ve trên mặt tôi. Tôi túm vào cuống lá. Một bàn tay nhăn nheo. Bà ngoại! Bà vẫn vuốt ve tôi như thế. Bà già cười móm. Tay bà nhẹ nhàng chiếc máy nghe nhạc làm bằng mo cau để thổi cho tôi ngủ. Bà đi xuống trang web của tôi rồi bảo vệ:

“Cái² à!Ngưu đi cháu. Mộng Váy³ sẽ hát xường để ru cháu ngủ!”
Bà xường. Giọng bà chạy chạy. Câu xường mờ, mó mó […]
Tôi rúc đầu vào bọc váy của bà và ngủ rất ngon, khi tỉnh dậy, tôi vẫn nghe thoang thoảng mùi nước cốt trầu của bà trong da thịt mình. Bà đã bước vào gốc cây dưỡng già. Tôi cảm thấy đầu óc tôi thư giãn hơn một chút. Tôi đến bên cây cột già nuốc lấy nó và gọi trong tiếng tuyết: “Bà ơi!”. Tôi dần dần với cuộc sống đơn độc nơi hoang dã. Tôi động viên vì đã tìm chỗ để tránh những cặp mắt của những người Mường Vang cứ nhìn tôi thô bạo khi tôi có việc phải xuống thang đi ra đường lớn. Tránh để lũ con nít ở Mường Vang khỏi bị mất vía khi bất ngờ gặp tôi ở bên góc làng. Tôi giống như một con nghé mồ côi xấu xí được mẹ và chị thảnh thơi, muốn đi đâu thì đi, muốn làm gì cũng được. Tôi không có bạn bè cũng không có lớp học để đến. Tôi chỉ xuống núi để về nhà khi trời đã tối mịt. […] Tôi không mơ hồ về của mẹ, nhưng mặt sáng quắt, dàn deo của bà ngoại cứchờ hiện ra. Bà là nhà thương mại nhất của tôi. Tôi lớn lên từ chiếc váy của bà. Bà nuôi tôi, chăm bẵm tôi bằng những gói sức sắn bà nháu trạo bằng cái miệng móm mém, không răng rụngm nước cốt cốt trầu. Mỗi lần tôi khóc, bà lại vũu phải đọc cho tôi nghe truyện thơ Mường “Nàng Nga…” bằng trí nhớ lộn xộn của mình. Bà chết lúc tôi còn nhỏ. Tôi không biết lúc đó tôi mấy tuổi rồi. Mẹ và chị gái bỏ quên tôi ở sàn chò. Đến bữa trưa tôi tự bốc lấy nắm cơm trong cái mộc bằng lương. Có gì ăn mỗi người. Khi thì đắc bột sắn đỏ, bữa sáng thì vài khúc móng mài. Thịnh vượng mới có được bữa cơm gạo nếp nướng thơm đỏ trộn với bột ngô mẹ vẫn gọi là cơm uôi. Đêm nay, tôi ngủ một mình trong cái góc của hai bà cháu. Cứ thế, tôi tự động lớn lên. […] Hơn mười năm sống thui thủi một mình ở rừng Chuông Cỏ, tôi không chơi rong dài như lúc mới vào đây. Tôi chăm sóc cho từng gốc cây ngọn cỏ, vì tôi cũng chỉ có họ là bạn bè. Tôi đã già đi, nhưng hình như rừng thì trẻ lại. Những cây lành ngạnh lớn rất nhanh. Mỗi buổi chiều khi ánh sáng đã tắt mạnh trong thung lũng Si Dồ, con đường mòn lỗn đá tai mèo ở chân núi Cành Kén ngập trong bóng tối, tôi ôm những cây lành ngạnh đó để từ trước khi trở về nhà mẹ, tôi thấy vòng tay mình thật lòng, thế mà sáng hôm nay sau đó tôi lại cảm thấy vòng tay mình chật hẹp hơn một chút. Tôi tin và bắt đầu đếm hết từng con mối nhỏ trong bụng cây dưỡng già. Cái bụng rỗng của cây thuốc phiện trở thành ngôi nhà trú mưa, tránh nắng của tôi. Cây cột già không còn già nữa, cành lá nó sum sê, xanh tốt lạ lùng. Cành cây cột tóc dưỡng rộng mãi mãi thành một cái tản rộng mát mẻ, là nơi tình tự của lũ tào, thiếu tiếu và cũng là không gian kín đáo, an toàn cho vợ và con con trai mới sinh của con vọc bac trắng, những người bạn mới của tôi.

[Lược phần đầu: Nhân vật “tôi” là một cô gái dân tộc Mường, sinh ra với mặt xí xấu do người cha mang di chứng của chiến tranh. Sau khi cha mất, “tôi” sống cùng mẹ, chị Sun - cô gái xinh đẹp nhưng nhím và trẻ con là anh Hạnh tại Mường Vàng. “Tôi” lớn lên trong sự xa vắng của dân bản và sự nhẹ nhàng của con người. Sau khi bất ngờ nhìn thấy gương mặt dị dạng của mình cái ánh sáng nước, nhân vật tôi sợ hãi, đau khổ, mãi miết chạy trốn vào rừng. Trong rừng, “tôi” gặp một cây cột khỏe mạnh và xấu xí đến khủng nhưng cành lá vẫn xanh mướt, vươn dài.]

Mệt mỏi rã rời. Tôi ngồi bệt xuống đám lá rụng khô, tựa lưng vào gốc cây hưng già và ngủ say đi.
Trong mơ, tôi nghe tiếng lao xao của rừng hoang có tiếng xường ru của mẹ vọng xuống. Bóng mẹ ở trên cao. Mẹ đang xường để ru thằng Hạnh. Tôi gọi. Mẹ không trả lời. Tôi đi. Cây trúc già xuống, xòe những chiếc lá, bao bọc tấm thân tướng của tôi. Những loại cây dưỡng xanh tốt, massage lại gần nhau để che nắng nắng chang đang tỏa thẳng vào mặt, làm cho lớp da thần kinh của tôi đốt tiền. Cây thơm già thì thầm bên tôi. Nó hỏi:

Cô bé à! Con name is what?
Tôi trả lời:

Con không có tên!
Những lọn tóc xoăn chao nghiêng, da thịt tôi lại vì được quạt mát. Cây thơm tự nhiên:

Sao thế?
Tôi trả lời:

Con tàn tàn mà!
Cây cột cười rung lá:

Ai bảo là còn sót lại. Không đúng đâu!

Đúng mà! Mẹ bảo đảm. Chị Sun bảo thế. Người Mường Vàng cũng bảo thế.
Hỏi lại cây cột:

Con có chân không?
Tôi dưỡng đôi chân thẳng, trắng hồng của mình lên rồi nói:

Con có đủ hai chân.

Con có tay không?
Tôi đưa tay về phía cây cột.

Con có hai bàn tay, tay con rất đẹp.

Con có mắt không?
Tôi chớp chớp hai mắt:

Con có đủ hai mắt, mắt con rất sáng. Con nhìn cái gì cũng rõ. Ban đêm con đi trong rừng cũng dễ dàng như ban ngày.
Cây cột lại cười cành lá:

Con sai rồi!
Tôi quan sát cây thuốc hưng hưng:

Con sai à! Con sai thế nào?

Con sai, vì lúc nào con nghĩ mình cũng là người tàn. Mẹ con cũng sai. Chị Sun cũng sai. Cả người Mường Vàng cũng sai nữa! Những người đó nói vì họ ít học chữ. Chân họ chưa đi xa quá đất Mường Vang. Con chỉ bị vô hiệu hóa. Con chưa bị tàn ở đâu. Con còn là một đứa trẻ. Còn trẻ thì không thể nghĩ rằng mình là người tàn tạ. Là bỏ đi. Thật đấy!
Lá của cây dựng lại vuốt ve trên mặt tôi. Tôi túm vào cuống lá. Một bàn tay nhăn nheo. Bà ngoại! Bà vẫn vuốt ve tôi như thế. Bà già cười móm. Tay bà nhẹ nhàng chiếc máy nghe nhạc làm bằng mo cau để thổi cho tôi ngủ. Bà đi xuống trang web của tôi rồi bảo vệ:

“Cái² à!Ngưu đi cháu. Mộng Váy³ sẽ hát xường để ru cháu ngủ!”
Bà xường. Giọng bà chạy chạy. Câu xường mờ, mó mó […]
Tôi rúc đầu vào bọc váy của bà và ngủ rất ngon, khi tỉnh dậy, tôi vẫn nghe thoang thoảng mùi nước cốt trầu của bà trong da thịt mình. Bà đã bước vào gốc cây dưỡng già. Tôi cảm thấy đầu óc tôi thư giãn hơn một chút. Tôi đến bên cây cột già nuốc lấy nó và gọi trong tiếng tuyết: “Bà ơi!”. Tôi dần dần với cuộc sống đơn độc nơi hoang dã. Tôi động viên vì đã tìm chỗ để tránh những cặp mắt của những người Mường Vang cứ nhìn tôi thô bạo khi tôi có việc phải xuống thang đi ra đường lớn. Tránh để lũ con nít ở Mường Vang khỏi bị mất vía khi bất ngờ gặp tôi ở bên góc làng. Tôi giống như một con nghé mồ côi xấu xí được mẹ và chị thảnh thơi, muốn đi đâu thì đi, muốn làm gì cũng được. Tôi không có bạn bè cũng không có lớp học để đến. Tôi chỉ xuống núi để về nhà khi trời đã tối mịt. […] Tôi không mơ hồ về của mẹ, nhưng mặt sáng quắt, dàn deo của bà ngoại cứchờ hiện ra. Bà là nhà thương mại nhất của tôi. Tôi lớn lên từ chiếc váy của bà. Bà nuôi tôi, chăm bẵm tôi bằng những gói sức sắn bà nháu trạo bằng cái miệng móm mém, không răng rụngm nước cốt cốt trầu. Mỗi lần tôi khóc, bà lại vũu phải đọc cho tôi nghe truyện thơ Mường “Nàng Nga…” bằng trí nhớ lộn xộn của mình. Bà chết lúc tôi còn nhỏ. Tôi không biết lúc đó tôi mấy tuổi rồi. Mẹ và chị gái bỏ quên tôi ở sàn chò. Đến bữa trưa tôi tự bốc lấy nắm cơm trong cái mộc bằng lương. Có gì ăn mỗi người. Khi thì đắc bột sắn đỏ, bữa sáng thì vài khúc móng mài. Thịnh vượng mới có được bữa cơm gạo nếp nướng thơm đỏ trộn với bột ngô mẹ vẫn gọi là cơm uôi. Đêm nay, tôi ngủ một mình trong cái góc của hai bà cháu. Cứ thế, tôi tự động lớn lên. […] Hơn mười năm sống thui thủi một mình ở rừng Chuông Cỏ, tôi không chơi rong dài như lúc mới vào đây. Tôi chăm sóc cho từng gốc cây ngọn cỏ, vì tôi cũng chỉ có họ là bạn bè. Tôi đã già đi, nhưng hình như rừng thì trẻ lại. Những cây lành ngạnh lớn rất nhanh. Mỗi buổi chiều khi ánh sáng đã tắt mạnh trong thung lũng Si Dồ, con đường mòn lỗn đá tai mèo ở chân núi Cành Kén ngập trong bóng tối, tôi ôm những cây lành ngạnh đó để từ trước khi trở về nhà mẹ, tôi thấy vòng tay mình thật lòng, thế mà sáng hôm nay sau đó tôi lại cảm thấy vòng tay mình chật hẹp hơn một chút. Tôi tin và bắt đầu đếm hết từng con mối nhỏ trong bụng cây dưỡng già. Cái bụng rỗng của cây thuốc phiện trở thành ngôi nhà trú mưa, tránh nắng của tôi. Cây cột già không còn già nữa, cành lá nó sum sê, xanh tốt lạ lùng. Cành cây cột tóc dưỡng rộng mãi mãi thành một cái tản rộng mát mẻ, là nơi tình tự của lũ tào, thiếu tiếu và cũng là không gian kín đáo, an toàn cho vợ và con con trai mới sinh của con vọc bac trắng, những người bạn mới của tôi.

[Lược phần đầu: Nhân vật “tôi” là một cô gái dân tộc Mường, sinh ra với mặt xí xấu do người cha mang di chứng của chiến tranh. Sau khi cha mất, “tôi” sống cùng mẹ, chị Sun - cô gái xinh đẹp nhưng nhím và trẻ con là anh Hạnh tại Mường Vàng. “Tôi” lớn lên trong sự xa vắng của dân bản và sự nhẹ nhàng của con người. Sau khi bất ngờ nhìn thấy gương mặt dị dạng của mình cái ánh sáng nước, nhân vật tôi sợ hãi, đau khổ, mãi miết chạy trốn vào rừng. Trong rừng, “tôi” gặp một cây cột khỏe mạnh và xấu xí đến khủng nhưng cành lá vẫn xanh mướt, vươn dài.]

Mệt mỏi rã rời. Tôi ngồi bệt xuống đám lá rụng khô, tựa lưng vào gốc cây hưng già và ngủ say đi.
Trong mơ, tôi nghe tiếng lao xao của rừng hoang có tiếng xường ru của mẹ vọng xuống. Bóng mẹ ở trên cao. Mẹ đang xường để ru thằng Hạnh. Tôi gọi. Mẹ không trả lời. Tôi đi. Cây trúc già xuống, xòe những chiếc lá, bao bọc tấm thân tướng của tôi. Những loại cây dưỡng xanh tốt, massage lại gần nhau để che nắng nắng chang đang tỏa thẳng vào mặt, làm cho lớp da thần kinh của tôi đốt tiền. Cây thơm già thì thầm bên tôi. Nó hỏi:

Cô bé à! Con name is what?
Tôi trả lời:

Con không có tên!
Những lọn tóc xoăn chao nghiêng, da thịt tôi lại vì được quạt mát. Cây thơm tự nhiên:

Sao thế?
Tôi trả lời:

Con tàn tàn mà!
Cây cột cười rung lá:

Ai bảo là còn sót lại. Không đúng đâu!

Đúng mà! Mẹ bảo đảm. Chị Sun bảo thế. Người Mường Vàng cũng bảo thế.
Hỏi lại cây cột:

Con có chân không?
Tôi dưỡng đôi chân thẳng, trắng hồng của mình lên rồi nói:

Con có đủ hai chân.

Con có tay không?
Tôi đưa tay về phía cây cột.

Con có hai bàn tay, tay con rất đẹp.

Con có mắt không?
Tôi chớp chớp hai mắt:

Con có đủ hai mắt, mắt con rất sáng. Con nhìn cái gì cũng rõ. Ban đêm con đi trong rừng cũng dễ dàng như ban ngày.
Cây cột lại cười cành lá:

Con sai rồi!
Tôi quan sát cây thuốc hưng hưng:

Con sai à! Con sai thế nào?

Con sai, vì lúc nào con nghĩ mình cũng là người tàn. Mẹ con cũng sai. Chị Sun cũng sai. Cả người Mường Vàng cũng sai nữa! Những người đó nói vì họ ít học chữ. Chân họ chưa đi xa quá đất Mường Vang. Con chỉ bị vô hiệu hóa. Con chưa bị tàn ở đâu. Con còn là một đứa trẻ. Còn trẻ thì không thể nghĩ rằng mình là người tàn tạ. Là bỏ đi. Thật đấy!
Lá của cây dựng lại vuốt ve trên mặt tôi. Tôi túm vào cuống lá. Một bàn tay nhăn nheo. Bà ngoại! Bà vẫn vuốt ve tôi như thế. Bà già cười móm. Tay bà nhẹ nhàng chiếc máy nghe nhạc làm bằng mo cau để thổi cho tôi ngủ. Bà đi xuống trang web của tôi rồi bảo vệ:

“Cái² à!Ngưu đi cháu. Mộng Váy³ sẽ hát xường để ru cháu ngủ!”
Bà xường. Giọng bà chạy chạy. Câu xường mờ, mó mó […]
Tôi rúc đầu vào bọc váy của bà và ngủ rất ngon, khi tỉnh dậy, tôi vẫn nghe thoang thoảng mùi nước cốt trầu của bà trong da thịt mình. Bà đã bước vào gốc cây dưỡng già. Tôi cảm thấy đầu óc tôi thư giãn hơn một chút. Tôi đến bên cây cột già nuốc lấy nó và gọi trong tiếng tuyết: “Bà ơi!”. Tôi dần dần với cuộc sống đơn độc nơi hoang dã. Tôi động viên vì đã tìm chỗ để tránh những cặp mắt của những người Mường Vang cứ nhìn tôi thô bạo khi tôi có việc phải xuống thang đi ra đường lớn. Tránh để lũ con nít ở Mường Vang khỏi bị mất vía khi bất ngờ gặp tôi ở bên góc làng. Tôi giống như một con nghé mồ côi xấu xí được mẹ và chị thảnh thơi, muốn đi đâu thì đi, muốn làm gì cũng được. Tôi không có bạn bè cũng không có lớp học để đến. Tôi chỉ xuống núi để về nhà khi trời đã tối mịt. […] Tôi không mơ hồ về của mẹ, nhưng mặt sáng quắt, dàn deo của bà ngoại cứchờ hiện ra. Bà là nhà thương mại nhất của tôi. Tôi lớn lên từ chiếc váy của bà. Bà nuôi tôi, chăm bẵm tôi bằng những gói sức sắn bà nháu trạo bằng cái miệng móm mém, không răng rụngm nước cốt cốt trầu. Mỗi lần tôi khóc, bà lại vũu phải đọc cho tôi nghe truyện thơ Mường “Nàng Nga…” bằng trí nhớ lộn xộn của mình. Bà chết lúc tôi còn nhỏ. Tôi không biết lúc đó tôi mấy tuổi rồi. Mẹ và chị gái bỏ quên tôi ở sàn chò. Đến bữa trưa tôi tự bốc lấy nắm cơm trong cái mộc bằng lương. Có gì ăn mỗi người. Khi thì đắc bột sắn đỏ, bữa sáng thì vài khúc móng mài. Thịnh vượng mới có được bữa cơm gạo nếp nướng thơm đỏ trộn với bột ngô mẹ vẫn gọi là cơm uôi. Đêm nay, tôi ngủ một mình trong cái góc của hai bà cháu. Cứ thế, tôi tự động lớn lên. […] Hơn mười năm sống thui thủi một mình ở rừng Chuông Cỏ, tôi không chơi rong dài như lúc mới vào đây. Tôi chăm sóc cho từng gốc cây ngọn cỏ, vì tôi cũng chỉ có họ là bạn bè. Tôi đã già đi, nhưng hình như rừng thì trẻ lại. Những cây lành ngạnh lớn rất nhanh. Mỗi buổi chiều khi ánh sáng đã tắt mạnh trong thung lũng Si Dồ, con đường mòn lỗn đá tai mèo ở chân núi Cành Kén ngập trong bóng tối, tôi ôm những cây lành ngạnh đó để từ trước khi trở về nhà mẹ, tôi thấy vòng tay mình thật lòng, thế mà sáng hôm nay sau đó tôi lại cảm thấy vòng tay mình chật hẹp hơn một chút. Tôi tin và bắt đầu đếm hết từng con mối nhỏ trong bụng cây dưỡng già. Cái bụng rỗng của cây thuốc phiện trở thành ngôi nhà trú mưa, tránh nắng của tôi. Cây cột già không còn già nữa, cành lá nó sum sê, xanh tốt lạ lùng. Cành cây cột tóc dưỡng rộng mãi mãi thành một cái tản rộng mát mẻ, là nơi tình tự của lũ tào, thiếu tiếu và cũng là không gian kín đáo, an toàn cho vợ và con con trai mới sinh của con vọc bac trắng, những người bạn mới của tôi.