Đáp án & lời giải chi tiết: [9Study] Đề thi thử THPTQG năm 2027 - Mã đề 15 - Ngữ Văn

Dấu hiệu xác định thể thơ của đoạn trích:

Đoạn trích được viết theo thể thơ song thất lục bát, với mỗi khổ thơ gồm bốn dòng, trong đó hai dòng đầu có bảy tiếng, dòng thứ ba có sáu tiếng và dòng thứ tư có tám tiếng.

Nhịp thơ linh hoạt, có sự kết hợp giữa các dòng thơ bảy tiếng và cặp lục bát, tạo nên âm hưởng vừa tha thiết, sâu lắng vừa giàu tính nhạc, phù hợp với dòng hồi tưởng về tuổi học trò của nhân vật trữ tình.

Hướng dẫn chấm:

Xác định đúng thể thơ song thất lục bát biến thể và nêu được dấu hiệu nhận biết: 0,5 điểm.

Chỉ xác định đúng thể thơ nhưng không nêu dấu hiệu: 0,25 điểm.

Trả lời sai hoặc không trả lời: 0 điểm.

Những hình ảnh gợi lên không khí của một buổi trưa hè trong khổ thơ thứ hai:

“Những giờ vui trước”.

“Nhịp cười say trên nước chưa trôi”.

“Trưa hè”.

“Ném đầu chim chích, bắt đuôi chuồn chuồn”.

Những hình ảnh trên gợi lên không khí của một buổi trưa hè trong trẻo, rộn ràng, tràn đầy niềm vui và sức sống. Đặc biệt, hình ảnh vui đùa cùng chim chích, chuồn chuồn tái hiện những trò chơi hồn nhiên, tinh nghịch của tuổi học trò, qua đó làm nổi bật vẻ đẹp vô tư, trong sáng của những năm tháng tuổi thơ và niềm lưu luyến, nhớ thương của nhân vật trữ tình đối với quá khứ.

Hướng dẫn chấm:

Chỉ ra đầy đủ các hình ảnh, từ ngữ tiêu biểu gợi không khí buổi trưa hè: 0,5 điểm.

Nếu chỉ nêu được một số hình ảnh, từ ngữ phù hợp, giám khảo căn cứ mức độ đáp ứng để cho điểm.

Không xác định được hình ảnh, từ ngữ phù hợp: 0 điểm.

Hai câu thơ:

“Cỏ mấy bận xanh rồi lại tạ

Gió lùa thu trong lá bao lần...”

Sử dụng biện pháp tu từ đối lập qua hai từ ngữ “xanh” và “tạ”, kết hợp với những hình ảnh thiên nhiên giàu ý nghĩa biểu tượng nhằm khắc họa sự trôi chảy của thời gian và những đổi thay trong cuộc đời con người.

- Về nội dung: Biện pháp đối lập giữa “xanh” và “tạ” làm nổi bật sự vận động của thiên nhiên từ sinh sôi, tươi tốt đến úa tàn, phai nhạt. Hình ảnh cỏ nhiều lần xanh rồi lại tạ, gió thu nhiều lần trở về gợi lên vòng tuần hoàn bất tận của thiên nhiên, đồng thời nhấn mạnh bước đi âm thầm nhưng không ngừng nghỉ của thời gian.

- Hình ảnh “cỏ mấy bận xanh rồi lại tạ” còn mang ý nghĩa biểu tượng cho sự hữu hạn của tuổi trẻ và những đổi thay tất yếu trong cuộc đời mỗi con người. Nếu thiên nhiên có thể hồi sinh qua mỗi mùa cỏ mới thì tuổi trẻ của con người một khi đã qua đi sẽ không thể trở lại. Qua đó, hai câu thơ gợi lên sự tương phản giữa vòng tuần hoàn của thiên nhiên và dòng thời gian một chiều của đời người.

- Về tình cảm, thái độ: Qua hai câu thơ, tác giả bộc lộ nỗi bâng khuâng, xót xa và tiếc nuối trước sự trôi qua của thời gian, sự phai tàn của tuổi trẻ và những năm tháng học trò tươi đẹp. Đồng thời, thể hiện tình cảm trân trọng, nâng niu những kỉ niệm trong sáng của quá khứ và ý thức sâu sắc về giá trị của thời gian trong cuộc sống.

- Về nghệ thuật: Biện pháp đối lập làm nổi bật sự chuyển biến của cảnh vật theo thời gian, tăng sức gợi hình, gợi cảm cho câu thơ. Kết hợp với những hình ảnh thiên nhiên giàu tính biểu tượng và giọng điệu trầm lắng, suy tư, biện pháp tu từ góp phần tạo nên âm hưởng hoài niệm, man mác buồn, làm sâu sắc thêm cảm xúc của nhân vật trữ tình.

Hướng dẫn chấm:

Xác định đúng biện pháp tu từ đối lập và chỉ ra biểu hiện qua hai từ ngữ “xanh” và “tạ”: 0,25 điểm.

Phân tích được tác dụng làm nổi bật sự vận động, biến đổi của thiên nhiên, qua đó gợi lên sự trôi chảy của thời gian và tính hữu hạn của tuổi trẻ, đời người: 0,25 điểm.

Làm rõ được tâm trạng bâng khuâng, xót xa, tiếc nuối trước sự trôi qua của thời gian, đồng thời thể hiện tình cảm trân trọng những năm tháng tuổi thơ của tác giả: 0,25 điểm.

Nêu được tác dụng tăng sức gợi hình, gợi cảm, làm nổi bật ý nghĩa biểu tượng của hình ảnh thơ và góp phần tạo nên giọng điệu trầm lắng, giàu chất suy tư: 0,25 điểm.

Hai câu thơ:

“Trưa im im đến não nùng

Tôi ngờ trống học trong lòng trưa vang...”

Thể hiện sâu sắc nỗi nhớ thương, hoài niệm và sự tiếc nuối của nhân vật trữ tình đối với những năm tháng tuổi học trò đã xa.

- Trước hết, hình ảnh “Trưa im im đến não nùng” gợi lên không gian buổi trưa tĩnh lặng, vắng vẻ, dường như mọi âm thanh của cuộc sống đều lắng xuống. Từ láy “im im” kết hợp với từ ngữ “não nùng” không chỉ khắc họa sự tĩnh lặng của cảnh vật mà còn gợi nỗi buồn sâu lắng, cô đơn và trống vắng trong tâm hồn nhân vật trữ tình khi nhớ về quá khứ.

- Hình ảnh “Tôi ngờ trống học trong lòng trưa vang” thể hiện sự giao thoa giữa hiện tại và kí ức. Trong không gian yên ắng của buổi trưa, nhân vật trữ tình như nghe thấy tiếng trống trường năm xưa vọng về. Tiếng trống ấy không đơn thuần là âm thanh quen thuộc của mái trường mà còn là biểu tượng cho tuổi học trò hồn nhiên, trong sáng, cho những kỉ niệm đẹp đẽ đã in sâu trong tâm hồn.

- Đặc biệt, từ “ngờ” diễn tả trạng thái nửa thực nửa hư, khi những âm thanh của quá khứ dường như sống dậy trong cảm nhận của nhân vật trữ tình. Qua đó, hai câu thơ gợi lên sự đối lập giữa không gian hiện tại tĩnh lặng và thế giới kí ức đầy âm thanh, sức sống, làm nổi bật nỗi nhớ da diết cùng khát vọng được trở về những năm tháng tuổi thơ.

- Qua hai câu thơ, tác giả bộc lộ tình cảm gắn bó sâu nặng với mái trường, tuổi học trò và những kỉ niệm trong trẻo của quá khứ; đồng thời gửi gắm niềm suy tư về sự trôi chảy của thời gian và giá trị bền vững của kí ức trong đời sống tinh thần con người.

Hướng dẫn chấm:

Lí giải được hình ảnh “Trưa im im đến não nùng” gợi không gian tĩnh lặng, vắng vẻ, đồng thời phản chiếu tâm trạng buồn thương, cô đơn, trống vắng của nhân vật trữ tình: 0,25 điểm.

Làm rõ được ý nghĩa biểu tượng của tiếng trống học, gợi nhớ mái trường, tuổi học trò và những kỉ niệm đẹp đẽ đã qua: 0,25 điểm.

Phân tích được sự giao thoa giữa hiện tại và quá khứ, giữa không gian trưa vắng và âm thanh tiếng trống trường trong hồi tưởng, qua đó thể hiện nỗi nhớ da diết, sự tiếc nuối của nhân vật trữ tình: 0,25 điểm.

Khái quát được tình cảm gắn bó, trân trọng quá khứ cùng những suy tư của tác giả về thời gian và ý nghĩa của kí ức đối với đời sống con người: 0,25 điểm.

Học sinh trình bày suy nghĩ về ý nghĩa của những kí ức tuổi thơ đối với cuộc sống mỗi con người. Có thể đề cập:

Những kí ức tuổi thơ là một phần quý giá trong đời sống tinh thần, góp phần nuôi dưỡng tâm hồn và hình thành nhân cách của mỗi con người. Đó là nơi lưu giữ những tình cảm trong sáng, những niềm vui giản dị và những trải nghiệm đầu đời gắn với gia đình, mái trường, bạn bè, quê hương. Khi trưởng thành, những kí ức ấy trở thành điểm tựa tinh thần, giúp con người tìm thấy sự bình yên, niềm an ủi và động lực vượt qua những khó khăn, thử thách của cuộc sống. Kí ức tuổi thơ còn nhắc nhở mỗi người về cội nguồn, về những giá trị tốt đẹp đã góp phần làm nên bản sắc và tâm hồn của mình. Tuy nhiên, trân trọng kí ức không có nghĩa là mãi đắm chìm trong quá khứ mà cần biết biến những điều đẹp đẽ đã qua thành động lực để sống ý nghĩa hơn trong hiện tại và hướng tới tương lai. Mỗi người, đặc biệt là thế hệ trẻ, cần biết nâng niu những kỉ niệm tuổi thơ, gìn giữ các mối quan hệ thân thương, đồng thời chủ động tạo dựng những trải nghiệm tốt đẹp trong hành trình trưởng thành.

Hướng dẫn chấm:

Đảm bảo dung lượng khoảng 7–8 dòng, trình bày thành đoạn văn: 0,25 điểm.

Xác định đúng vấn đề cần bàn luận: ý nghĩa của những kí ức tuổi thơ đối với cuộc sống mỗi con người: 0,25 điểm.

Trình bày suy nghĩ hợp lí, sâu sắc về vai trò của kí ức tuổi thơ trong việc nuôi dưỡng tâm hồn, hình thành nhân cách, tạo điểm tựa tinh thần và gắn kết con người với cội nguồn; có liên hệ, rút ra bài học nhận thức và hành động phù hợp: 0,5 điểm.

Viết đoạn văn nghị luận (khoảng 200 chữ) phân tích tình cảm, cảm xúc của nhân vật trữ tình trong đoạn trích bài thơ Trưa vắng (Hồ Dzếnh) ở phần Đọc hiểu.

Yêu cầu chung:

Xác định đúng vấn đề nghị luận: phân tích tình cảm, cảm xúc của nhân vật trữ tình trong đoạn trích bài thơ Trưa vắng của Hồ Dzếnh.

Đảm bảo hình thức đoạn văn, dung lượng khoảng 200 chữ; diễn đạt rõ ràng, đúng chính tả, dùng từ và ngữ pháp.

Yêu cầu cụ thể:

- Nỗi nhớ thương, hoài niệm sâu sắc về mái trường và những năm tháng tuổi thơ: Qua những hình ảnh “căn trường nho nhỏ”, “nước vôi xanh”, “bờ cỏ tươi non”, nhân vật trữ tình hồi tưởng về mái trường xưa với những nét đẹp bình dị, thân thương. Mái trường không chỉ là một không gian quen thuộc mà còn trở thành nơi lưu giữ những kỉ niệm trong sáng, hồn nhiên của tuổi học trò. Đặc biệt, cách diễn đạt “Hồn tôi đấy” cho thấy sự gắn bó sâu nặng giữa tâm hồn nhân vật trữ tình với mái trường và những năm tháng tuổi thơ. Hình ảnh “Chân đi nghe động tới hồn ngây thơ” gợi cảm giác những bước chân trở về chốn cũ đã đánh thức miền kí ức tưởng chừng ngủ quên, qua đó thể hiện nỗi nhớ thương da diết và tình cảm trân trọng đối với quá khứ.

- Niềm vui sướng, say mê và hạnh phúc khi hồi tưởng về tuổi học trò hồn nhiên, trong sáng: Những câu thơ “Sâu rộng quá những giờ vui trước”, “Nhịp cười say trên nước chưa trôi” tái hiện những tháng ngày tuổi thơ ngập tràn niềm vui, tiếng cười và những rung động trong trẻo. Đặc biệt, hình ảnh “Ném đầu chim chích, bắt đuôi chuồn chuồn” gợi lên những trò chơi tinh nghịch, vô tư, gần gũi với thiên nhiên của tuổi học trò. Cảm xúc ấy tiếp tục được đẩy lên thành niềm say mê, háo hức trước vẻ đẹp của cuộc sống qua câu hỏi tu từ “Đời đẹp quá, tôi buồn sao kịp?”. Lời nguyện ước “Sau lớn làm thơ suốt đời!” thể hiện tâm hồn nhạy cảm, giàu mơ mộng cùng khát vọng được gắn bó với thi ca, lưu giữ những vẻ đẹp của cuộc đời bằng cảm xúc và nghệ thuật.

- Nỗi bâng khuâng, xót xa và tiếc nuối trước sự trôi chảy của thời gian, sự phai tàn của tuổi trẻ: Từ những hồi tưởng tươi sáng, vui vẻ, cảm xúc của nhân vật trữ tình dần chuyển sang trầm lắng, suy tư qua những câu thơ “Cỏ mấy bận xanh rồi lại tạ”, “Gió lùa thu trong lá bao lần...”. Sự tuần hoàn của thiên nhiên gợi lên bước đi không ngừng của thời gian, khiến nhân vật trữ tình nhận ra những năm tháng tuổi thơ đã lùi xa và không thể trở lại. Hình ảnh “Bạn trường những bóng phù vân”, “Xót thương mái tóc nay dần hết xanh” gợi sự đổi thay, chia xa của những người bạn cũ và dấu ấn của thời gian trên cuộc đời con người. Qua đó, tác giả bộc lộ nỗi ngậm ngùi, tiếc nuối trước sự hữu hạn của tuổi trẻ và những kỉ niệm đẹp đẽ đã trở thành quá khứ.

- Nỗi nhớ da diết, sự cô đơn, trống vắng và khát vọng được trở về với những năm tháng học trò: Ở khổ thơ cuối, cảm xúc hoài niệm được đẩy lên sâu sắc qua hình ảnh “Hồn xưa dậy: chim cành động nắng”, gợi sự thức tỉnh của những kí ức tuổi thơ trong tâm hồn nhân vật trữ tình. Không gian “Trưa im im đến não nùng” mang vẻ tĩnh lặng, vắng vẻ, đồng thời phản chiếu nỗi buồn thương, cô đơn và trống trải của con người trước sự trôi qua của thời gian. Đặc biệt, câu thơ “Tôi ngờ trống học trong lòng trưa vang...” thể hiện sự giao thoa giữa hiện tại và quá khứ, khi tiếng trống trường năm xưa dường như vọng về giữa không gian trưa vắng. Tiếng trống ấy trở thành biểu tượng cho mái trường, tuổi học trò và những kỉ niệm không thể phai mờ, qua đó làm nổi bật nỗi nhớ thương da diết cùng niềm khát khao được trở về với một thời tuổi trẻ trong sáng, hồn nhiên.

- Nghệ thuật và ý nghĩa: Đoạn thơ sử dụng thể thơ song thất lục bát biến thể giàu nhạc điệu; ngôn ngữ giản dị, tinh tế mà giàu sức gợi; hình ảnh thơ gần gũi, mang đậm dấu ấn của không gian trường học và tuổi thơ. Các biện pháp tu từ như câu hỏi tu từ, điệp từ, đối lập, hình ảnh biểu tượng được vận dụng linh hoạt, kết hợp với sự đan xen giữa hiện tại và quá khứ, giữa cảnh vật và tâm trạng. Đặc biệt, giọng điệu thơ có sự vận động tự nhiên từ trong trẻo, vui tươi, say mê đến trầm lắng, bâng khuâng, tiếc nuối, góp phần thể hiện sâu sắc thế giới nội tâm của nhân vật trữ tình. Qua đó, Hồ Dzếnh bộc lộ tình yêu tha thiết đối với mái trường, tuổi học trò và những kỉ niệm đẹp đẽ của quá khứ; đồng thời gửi gắm những suy tư về sự trôi chảy của thời gian, sự hữu hạn của tuổi trẻ và giá trị bền vững của kí ức trong đời sống tinh thần con người.

Hướng dẫn chấm:

Yêu cầu chung về xác định vấn đề, hình thức, dung lượng và diễn đạt: 0,5 điểm.

Phân tích được các phương diện tình cảm, cảm xúc của nhân vật trữ tình: nỗi nhớ thương, hoài niệm về mái trường và tuổi thơ; niềm vui sướng, say mê trước những kỉ niệm trong sáng; nỗi bâng khuâng, xót xa, tiếc nuối trước sự trôi chảy của thời gian; nỗi nhớ da diết và khát vọng trở về với những năm tháng học trò; làm rõ sự vận động cảm xúc, đặc sắc nghệ thuật và ý nghĩa tư tưởng của đoạn thơ: 1,5 điểm. Giám khảo căn cứ mức độ đáp ứng yêu cầu để cho điểm linh hoạt.

Trong nhịp sống hiện đại, con người không ngừng hướng về phía trước để theo đuổi những mục tiêu và khát vọng của bản thân. Thế nhưng, giữa hành trình trưởng thành ấy, những kí ức đẹp đẽ của quá khứ vẫn luôn có một vị trí đặc biệt trong tâm hồn mỗi người.

Từ góc nhìn của một người trẻ, anh/chị hãy viết bài văn nghị luận (khoảng 600 chữ) trình bày suy nghĩ về ý nghĩa của việc trân trọng quá khứ nhưng không ngừng hướng tới tương lai.

Yêu cầu chung:

Xác định đúng vấn đề nghị luận: ý nghĩa của việc trân trọng quá khứ nhưng không ngừng hướng tới tương lai; nhận thức được mối quan hệ giữa việc gìn giữ những giá trị tốt đẹp đã qua và tinh thần chủ động, nỗ lực xây dựng cuộc sống trong tương lai.

Đảm bảo dung lượng khoảng 600 chữ, bố cục bài văn hợp lí.

Sử dụng lí lẽ và dẫn chứng phù hợp, diễn đạt rõ ràng, mạch lạc.

Yêu cầu cụ thể:

- Giải thích: Quá khứ là những sự kiện, trải nghiệm, kỉ niệm và dấu ấn đã diễn ra trong cuộc đời mỗi con người, bao gồm cả niềm vui, hạnh phúc, thành công lẫn khó khăn, mất mát và thất bại. Trân trọng quá khứ là thái độ biết nâng niu những kỉ niệm, ghi nhớ những giá trị tốt đẹp, biết ơn những người đã đồng hành và rút ra bài học từ những điều đã trải qua. Hướng tới tương lai là tinh thần sống tích cực, chủ động xác định mục tiêu, nuôi dưỡng ước mơ, không ngừng học hỏi, nỗ lực và sẵn sàng đón nhận những cơ hội, thử thách phía trước. Vấn đề đặt ra khẳng định rằng con người cần biết gìn giữ, trân trọng những giá trị của quá khứ nhưng không nên mãi đắm chìm trong hoài niệm mà phải lấy đó làm điểm tựa để trưởng thành, phát triển và kiến tạo tương lai tốt đẹp hơn.

- Phân tích biểu hiện và thực trạng: Việc trân trọng quá khứ được thể hiện qua thái độ biết ơn gia đình, thầy cô, bạn bè và những người đã góp phần tạo nên hành trình trưởng thành; biết gìn giữ những kỉ niệm đẹp, trân trọng truyền thống gia đình, quê hương, dân tộc; đồng thời dũng cảm nhìn nhận những sai lầm, thất bại để rút ra bài học cho bản thân. Tinh thần hướng tới tương lai được thể hiện qua việc chủ động học tập, rèn luyện, xác lập mục tiêu sống, không ngừng đổi mới tư duy, phát triển năng lực và kiên trì theo đuổi những khát vọng chính đáng. Trong cuộc sống hiện nay, nhiều người trẻ biết trân trọng những giá trị truyền thống, gìn giữ bản sắc văn hóa, đồng thời tích cực tiếp thu tri thức mới, ứng dụng công nghệ và sáng tạo để phát triển bản thân. Tuy nhiên, vẫn còn một bộ phận người trẻ quá đắm chìm trong những kỉ niệm, thành công hoặc thất bại của quá khứ, thiếu động lực tiến về phía trước; ngược lại, có người chỉ mải mê chạy theo những giá trị mới mà lãng quên cội nguồn, xem nhẹ những tình cảm và bài học quý giá đã góp phần làm nên con người mình.

- Bàn luận ý nghĩa của việc trân trọng quá khứ đối với cuộc sống mỗi con người: Quá khứ là một phần không thể tách rời trong hành trình hình thành nhân cách và bản sắc cá nhân. Những kỉ niệm đẹp đẽ về gia đình, mái trường, bạn bè và quê hương góp phần nuôi dưỡng đời sống tinh thần, giúp con người có được tâm hồn giàu tình cảm, biết yêu thương và trân trọng những điều bình dị. Khi đối diện với khó khăn, áp lực và những biến động của cuộc sống, kí ức tốt đẹp có thể trở thành điểm tựa tinh thần, mang lại sự an ủi, bình yên và động lực để tiếp tục cố gắng. Bên cạnh đó, những trải nghiệm, thành công và thất bại trong quá khứ còn là nguồn bài học quý giá, giúp mỗi người nhận thức rõ hơn về bản thân, biết phát huy thế mạnh, khắc phục hạn chế và đưa ra những lựa chọn đúng đắn. Đặc biệt, trân trọng quá khứ còn là biểu hiện của lòng biết ơn, ý thức hướng về cội nguồn và trách nhiệm gìn giữ những giá trị truyền thống tốt đẹp. Một con người biết nâng niu những điều đã qua sẽ có thêm chiều sâu tâm hồn, sự trưởng thành trong nhận thức và nền tảng tinh thần vững chắc để bước tiếp trên hành trình cuộc sống.

- Bàn luận ý nghĩa của việc không ngừng hướng tới tương lai: Nếu quá khứ là nơi lưu giữ những giá trị đã được tạo dựng thì tương lai là không gian mở ra những cơ hội, khát vọng và khả năng phát triển mới của con người. Không ngừng hướng tới tương lai giúp mỗi cá nhân xác định mục tiêu sống, nuôi dưỡng ý chí phấn đấu và có động lực hoàn thiện bản thân. Khi chủ động học tập, rèn luyện, đổi mới tư duy và dám bước ra khỏi vùng an toàn, con người có cơ hội khám phá tiềm năng, tích lũy kinh nghiệm, nâng cao năng lực và từng bước hiện thực hóa những ước mơ. Tinh thần hướng về phía trước còn giúp con người vượt qua những tiếc nuối, tổn thương hoặc thất bại đã qua, không để bản thân bị ràng buộc bởi những điều không thể thay đổi. Đặc biệt, trong bối cảnh xã hội hiện đại không ngừng vận động, việc hướng tới tương lai giúp thế hệ trẻ thích nghi với những thay đổi, nắm bắt cơ hội, phát huy khả năng sáng tạo và đóng góp tích cực cho cộng đồng. Một người chỉ sống bằng những kí ức và thành tựu của quá khứ mà thiếu ý chí vươn lên sẽ dễ đánh mất động lực phát triển, bỏ lỡ những cơ hội và khó tạo dựng những giá trị mới cho cuộc đời.

- Phân tích mối quan hệ giữa việc trân trọng quá khứ và không ngừng hướng tới tương lai: Trân trọng quá khứ và hướng tới tương lai không phải là hai thái độ sống đối lập mà có mối quan hệ gắn bó, bổ sung và thúc đẩy lẫn nhau. Quá khứ là nền tảng tạo nên hiện tại, cung cấp những kinh nghiệm, bài học, giá trị tinh thần và động lực để con người vững vàng bước tới tương lai. Ngược lại, tinh thần hướng tới tương lai giúp những giá trị của quá khứ được kế thừa, phát huy và tiếp tục mang ý nghĩa trong đời sống hiện tại. Khi biết nhìn lại những điều đã qua bằng thái độ trân trọng, con người có thể hiểu rõ bản thân, nhận thức được những giá trị cần gìn giữ và những hạn chế cần thay đổi. Khi biết hướng về phía trước, con người không để quá khứ trở thành sự ràng buộc mà biến những trải nghiệm đã có thành hành trang cho sự trưởng thành. Nếu chỉ mãi hoài niệm về quá khứ, con người dễ rơi vào trạng thái trì trệ, tiếc nuối, thiếu động lực hành động. Ngược lại, nếu chỉ hướng tới tương lai mà phủ nhận quá khứ, con người có nguy cơ đánh mất cội nguồn, những bài học kinh nghiệm và nền tảng giá trị làm nên bản sắc của mình. Vì vậy, mỗi người cần biết dung hòa giữa việc gìn giữ những điều tốt đẹp đã qua và tinh thần chủ động kiến tạo tương lai, để quá khứ trở thành điểm tựa chứ không phải rào cản trên hành trình trưởng thành.

- Phân tích nguyên nhân và hệ quả của việc quá đắm chìm trong quá khứ hoặc lãng quên những giá trị đã qua: Việc quá đắm chìm trong quá khứ có thể bắt nguồn từ tâm lí tiếc nuối những điều tốt đẹp đã mất, nỗi sợ thay đổi, sự thiếu tự tin trước tương lai hoặc việc chưa thể chấp nhận những thất bại, tổn thương trong cuộc sống. Ngược lại, thái độ xem nhẹ quá khứ có thể xuất phát từ lối sống thực dụng, sự đề cao quá mức những giá trị vật chất, tâm lí chạy theo xu hướng mới hoặc nhận thức chưa đầy đủ về ý nghĩa của truyền thống và những trải nghiệm đã qua. Nếu mãi sống trong hoài niệm, con người dễ bỏ lỡ những cơ hội hiện tại, đánh mất động lực phát triển và tự giới hạn khả năng của bản thân. Nếu hoàn toàn phủ nhận quá khứ, con người có thể trở nên vô ơn, thiếu chiều sâu trong đời sống tinh thần, dễ lặp lại những sai lầm cũ và đánh mất sự gắn kết với gia đình, quê hương, cộng đồng. Cả hai thái cực đều có thể cản trở quá trình trưởng thành và khiến con người khó xây dựng một cuộc sống cân bằng, có ý nghĩa.

- Đề xuất giải pháp: Mỗi người cần hình thành nhận thức đúng đắn về giá trị của quá khứ và tương lai, hiểu rằng những điều đã qua không thể thay đổi nhưng có thể trở thành bài học và động lực cho cuộc sống hiện tại. Cần biết nâng niu những kỉ niệm đẹp, thể hiện lòng biết ơn đối với gia đình, thầy cô, bạn bè và những người đã đồng hành; đồng thời chủ động nhìn nhận, chấp nhận và rút kinh nghiệm từ những sai lầm, thất bại. Bên cạnh đó, mỗi cá nhân cần xác lập mục tiêu sống rõ ràng, xây dựng kế hoạch học tập, rèn luyện, không ngừng trau dồi tri thức, kĩ năng và bản lĩnh để thích nghi với những thay đổi của xã hội. Gia đình và nhà trường cần giáo dục thế hệ trẻ về truyền thống, lòng biết ơn, ý thức hướng về cội nguồn, đồng thời khuyến khích tinh thần tự lập, sáng tạo và khát vọng vươn lên. Xã hội cần tạo điều kiện để người trẻ tiếp cận những giá trị văn hóa, lịch sử, phát huy truyền thống tốt đẹp và có cơ hội học tập, trải nghiệm, cống hiến. Đặc biệt, mỗi người trẻ cần biết sống trọn vẹn với hiện tại, biến những bài học của quá khứ thành hành động thiết thực để xây dựng tương lai.

- Bàn luận mở rộng: Trân trọng quá khứ không đồng nghĩa với việc lí tưởng hóa mọi điều đã qua, cố níu giữ những kỉ niệm hay từ chối sự thay đổi. Không phải tất cả những trải nghiệm trong quá khứ đều tốt đẹp; có những sai lầm, mất mát và tổn thương mà con người cần học cách chấp nhận, rút ra bài học để tiếp tục trưởng thành. Đồng thời, hướng tới tương lai không có nghĩa là phủ nhận quá khứ, lãng quên cội nguồn hoặc chạy theo những giá trị mới một cách mù quáng. Con người cần biết tiếp thu có chọn lọc, kế thừa những giá trị tích cực và mạnh dạn thay đổi những quan niệm, thói quen không còn phù hợp. Mặt khác, việc hướng tới tương lai cũng không nên trở thành áp lực phải liên tục đạt được thành tựu mà bỏ quên ý nghĩa của cuộc sống hiện tại. Cần nhận thức rằng quá khứ, hiện tại và tương lai là những chặng đường có mối quan hệ mật thiết; sống có ý nghĩa là biết trân trọng những gì đã qua, tận dụng những cơ hội đang có và chủ động chuẩn bị cho những điều phía trước. Phê phán lối sống chìm đắm trong hoài niệm, thiếu ý chí vươn lên; đồng thời phê phán thái độ vô ơn, phủ nhận truyền thống, xem nhẹ những giá trị tinh thần để chạy theo lợi ích trước mắt.

- Bài học nhận thức và hành động: Người trẻ cần nhận thức rằng quá khứ là một phần quý giá của cuộc đời, góp phần hình thành nhân cách, nuôi dưỡng tâm hồn và tạo nên nền tảng cho sự trưởng thành. Tuy nhiên, giá trị của cuộc sống không chỉ nằm ở những điều đã qua mà còn được tạo dựng từ thái độ sống, sự cố gắng và những hành động trong hiện tại. Vì vậy, mỗi người cần biết trân trọng những kỉ niệm, giữ gìn những tình cảm tốt đẹp, ghi nhớ công ơn của những người đã đồng hành và chủ động rút ra bài học từ những trải nghiệm của bản thân. Đồng thời, cần nuôi dưỡng ước mơ, xác lập mục tiêu, không ngừng học hỏi, rèn luyện và mạnh dạn đối diện với những cơ hội, thử thách mới. Khi gặp thất bại, không nên mãi day dứt, tự trách hoặc để quá khứ cản trở bước tiến của mình mà cần biết nhìn nhận, điều chỉnh và tiếp tục cố gắng. Mỗi người trẻ hãy biết mang theo những giá trị tốt đẹp của ngày hôm qua, sống có trách nhiệm với ngày hôm nay và không ngừng nỗ lực để tạo dựng một ngày mai ý nghĩa hơn.

- Lập luận, dẫn chứng: Lí lẽ hợp lí, dẫn chứng tiêu biểu, xác thực, gần gũi và có sức thuyết phục; có thể lựa chọn những tấm gương biết vượt qua thất bại trong quá khứ để vươn lên, những người trẻ biết kế thừa và phát huy giá trị truyền thống trong học tập, lao động, nghiên cứu khoa học và sáng tạo; những cá nhân gìn giữ di sản văn hóa dân tộc đồng thời đổi mới cách thức quảng bá, phát triển các giá trị ấy trong đời sống hiện đại. Có thể liên hệ những người từng trải qua khó khăn, biến cố nhưng không ngừng nỗ lực xây dựng cuộc sống mới; những người trẻ biết trân trọng công lao của gia đình, thầy cô, quê hương và lấy đó làm động lực để học tập, cống hiến. Bài viết cần thể hiện rõ góc nhìn của người trẻ, làm nổi bật mối quan hệ giữa việc trân trọng quá khứ và tinh thần hướng tới tương lai; tránh liệt kê dẫn chứng chung chung, bàn luận phiến diện hoặc chỉ tập trung vào một phương diện của vấn đề.

Hướng dẫn chấm:

- Giải thích đúng vấn đề nghị luận, làm rõ khái niệm quá khứ, thái độ trân trọng quá khứ và tinh thần không ngừng hướng tới tương lai; xác định được ý nghĩa của việc kết hợp hài hòa hai thái độ sống trong hành trình trưởng thành: 0,5 điểm.

- Phân tích, bàn luận được biểu hiện, ý nghĩa của việc trân trọng quá khứ và vai trò của tinh thần hướng tới tương lai; làm rõ mối quan hệ giữa hai phương diện trong việc hình thành nhân cách, nuôi dưỡng đời sống tinh thần và tạo động lực phát triển bản thân: 1,5 điểm.

- Mở rộng vấn đề, nhận diện được những biểu hiện lệch lạc như quá đắm chìm trong quá khứ hoặc phủ nhận những giá trị đã qua; đề xuất giải pháp phù hợp và rút ra bài học nhận thức, hành động thiết thực đối với thế hệ trẻ: 1,0 điểm.

- Lập luận chặt chẽ, dẫn chứng tiêu biểu, phù hợp, có sức thuyết phục; diễn đạt rõ ràng, mạch lạc, có suy nghĩ độc lập và sáng tạo: 0,5 điểm.

- Đảm bảo bố cục, dung lượng khoảng 600 chữ và các yêu cầu của bài văn nghị luận xã hội: 0,5 điểm.