Đáp án & lời giải chi tiết: [9Study] Đề thi thử THPTQG môn Ngữ Văn 2027 - Đề số 05

Những hình ảnh gợi tả sự giản dị, mộc mạc của bữa cơm quê trong khổ thơ thứ nhất: “mâm gỗ”, “muôi dừa”, “đũa mộc tre”, “gạo đỏ”, “cà thâm”, “vừng giã mặn”, “chè tươi nấu đặc”, “nước vàng hoe”.

Các hình ảnh gợi lên bức tranh sinh hoạt thôn quê bình dị, dân dã, mang đậm nét đặc trưng của cuộc sống nông thôn Việt Nam xưa.

Hướng dẫn chấm:

Chỉ ra đúng từ 4 hình ảnh tiêu biểu trở lên: 0,5 điểm.

Chỉ ra đúng từ 2 đến 3 hình ảnh: 0,25 điểm.

Không chỉ ra được hình ảnh phù hợp hoặc trả lời sai: 0 điểm.

Biện pháp tu từ tương phản (đối lập) được thể hiện qua các cặp từ ngữ, hình ảnh: “túng” – “êm đềm”, “khó nhọc” – “ngủ yên”.

- Tác dụng: Làm nổi bật sự đối lập giữa hoàn cảnh sống còn nhiều thiếu thốn, vất vả với đời sống tinh thần bình yên, thanh thản của con người nơi thôn quê. Qua đó, thể hiện thái độ trân trọng, yêu mến của tác giả đối với cuộc sống giản dị, ấm áp tình người.

Hướng dẫn chấm:

Xác định đúng biện pháp tu từ tương phản (đối lập): 0,5 điểm.

Nếu học sinh nêu thêm biểu hiện và tác dụng hợp lí, vẫn cho điểm tối đa.

Không xác định đúng biện pháp tu từ: 0 điểm.

Hai câu thơ “Cảnh nhà dẫu túng vẫn êm đềm / Ngày khó nhọc nhưng tối ngủ yên” thể hiện vẻ đẹp của cuộc sống thôn quê tuy còn nhiều thiếu thốn, vất vả nhưng vẫn bình yên, đầm ấm.

Cụm từ “cảnh nhà dẫu túng” và “ngày khó nhọc” gợi lên hoàn cảnh sống nghèo khó, những nhọc nhằn, lam lũ mà người dân quê phải trải qua trong cuộc sống thường ngày.

Hình ảnh “vẫn êm đềm”, “tối ngủ yên” thể hiện sự bình yên, thanh thản trong tâm hồn con người dù cuộc sống vật chất chưa đủ đầy. Đó còn là biểu hiện của thái độ sống lạc quan, biết bằng lòng và trân trọng những giá trị giản dị.

Qua hai câu thơ, tác giả khẳng định rằng hạnh phúc không hoàn toàn phụ thuộc vào sự sung túc về vật chất mà còn được tạo nên từ sự bình yên trong tâm hồn, tình cảm gia đình và khả năng tìm thấy niềm vui giữa cuộc sống đời thường.

Hướng dẫn chấm:

Lí giải được hoàn cảnh sống còn nhiều khó khăn, thiếu thốn, vất vả của người dân quê: 0,25 điểm.

Làm rõ vẻ đẹp của cuộc sống bình yên, êm đềm và tâm hồn thanh thản, lạc quan của con người: 0,5 điểm.

Khái quát được quan niệm về hạnh phúc và tình cảm trân trọng của tác giả đối với cuộc sống bình dị: 0,25 điểm.

Bài thơ Bữa cơm quê của Đoàn Văn Cừ khắc họa vẻ đẹp bình dị, mộc mạc và thanh bình của cuộc sống thôn quê Việt Nam qua những hình ảnh sinh hoạt đời thường gần gũi, thân thuộc. Qua đó, tác giả thể hiện tình yêu, sự gắn bó và niềm trân trọng sâu sắc đối với quê hương, đồng thời gửi gắm quan niệm về hạnh phúc: Giữa những thiếu thốn, nhọc nhằn của cuộc sống, con người vẫn có thể tìm thấy niềm vui, sự bình yên và những giá trị tinh thần đáng quý.

Hướng dẫn chấm:

Xác định được nội dung chủ đề: Vẻ đẹp bình dị, mộc mạc, thanh bình của cuộc sống thôn quê: 0,5 điểm.

Nêu được tình cảm yêu mến, gắn bó và trân trọng của tác giả đối với quê hương, cuộc sống: 0,25 điểm.

Khái quát được thông điệp về hạnh phúc và giá trị của những điều giản dị trong cuộc sống: 0,25 điểm.

Học sinh trình bày suy nghĩ về quan niệm: Hạnh phúc không nhất thiết đến từ sự đủ đầy về vật chất mà đôi khi hiện hữu trong những điều bình dị, thân thuộc của cuộc sống.

Có thể đề cập: Hạnh phúc không chỉ được đo bằng tiền bạc, của cải hay những thành tựu lớn lao mà còn hiện hữu trong tình yêu thương gia đình, những bữa cơm sum họp, sự bình yên trong tâm hồn và những khoảnh khắc đời thường. Biết trân trọng những điều giản dị giúp con người sống tích cực, biết đủ, nuôi dưỡng lòng biết ơn và tìm thấy niềm vui ngay cả khi đối diện với khó khăn. Tuy nhiên, trân trọng hạnh phúc bình dị không đồng nghĩa với việc bằng lòng với hoàn cảnh, từ bỏ khát vọng vươn lên. Mỗi người cần biết cân bằng giữa nỗ lực xây dựng cuộc sống tốt đẹp hơn và gìn giữ những giá trị tinh thần đáng quý.

Hướng dẫn chấm:

Đảm bảo dung lượng khoảng 5–7 dòng, trình bày thành đoạn văn: 0,25 điểm.

Xác định đúng vấn đề cần bàn luận: Quan niệm về hạnh phúc và giá trị của những điều bình dị, thân thuộc: 0,25 điểm.

Trình bày được suy nghĩ hợp lí, sâu sắc về ý nghĩa của việc biết trân trọng những hạnh phúc giản dị; có thể liên hệ với nhận thức, hành động của bản thân: 0,5 điểm.

Đề bài: Viết một đoạn văn nghị luận (khoảng 200 chữ) trình bày cảm nhận của anh/chị về vẻ đẹp của cuộc sống thôn quê được thể hiện trong bài thơ Bữa cơm quê của Đoàn Văn Cừ

Yêu cầu chung:

Xác định đúng vấn đề nghị luận: Cảm nhận về vẻ đẹp của cuộc sống thôn quê được thể hiện trong bài thơ Bữa cơm quê của Đoàn Văn Cừ.

Đảm bảo hình thức đoạn văn, dung lượng khoảng 200 chữ; diễn đạt rõ ràng, đúng chính tả, dùng từ và ngữ pháp.

Yêu cầu cụ thể:

- Vẻ đẹp giản dị, mộc mạc của đời sống thôn quê: Qua những hình ảnh “mâm gỗ”, “muôi dừa”, “đũa mộc tre”, “gạo đỏ”, “cà thâm”, “vừng giã mặn”, tác giả tái hiện bữa cơm quê đơn sơ, dân dã, mang đậm nét đặc trưng của nếp sống nông thôn Việt Nam. Những món ăn, vật dụng quen thuộc gợi lên vẻ đẹp gần gũi, thân thương của cuộc sống thường ngày.

- Vẻ đẹp bình yên, ấm áp trong đời sống tinh thần: Hai câu thơ “Cảnh nhà dẫu túng vẫn êm đềm / Ngày khó nhọc nhưng tối ngủ yên” thể hiện cuộc sống tuy còn nhiều thiếu thốn, vất vả nhưng con người vẫn giữ được sự thanh thản, bình yên trong tâm hồn. Qua đó, làm nổi bật vẻ đẹp của tinh thần lạc quan, sự an nhiên và khả năng tìm thấy hạnh phúc từ những điều bình dị.

- Vẻ đẹp thơ mộng, thanh bình của không gian làng quê: Hình ảnh “Mái rạ trăng vàng, lơ lửng bóng / Vòi cau mưa chảy nước bên hiên” gợi lên khung cảnh thôn quê yên ả, nên thơ, nơi thiên nhiên và cuộc sống con người hòa quyện trong sự gần gũi, hài hòa. Những hình ảnh quen thuộc góp phần làm nổi bật vẻ đẹp thanh bình, thân thương của làng quê Việt Nam.

- Nghệ thuật và ý nghĩa: Thể thơ bảy chữ, ngôn ngữ giản dị, giàu sức gợi; hình ảnh thơ chân thực, gần gũi; biện pháp liệt kê, tương phản được sử dụng hiệu quả; giọng thơ nhẹ nhàng, tha thiết. Qua đó, tác giả thể hiện tình yêu, sự gắn bó và niềm trân trọng đối với cuộc sống thôn quê, đồng thời gửi gắm thông điệp về giá trị của hạnh phúc bình dị và sự bình yên trong tâm hồn con người.

Hướng dẫn chấm:

Yêu cầu chung về xác định vấn đề, hình thức, dung lượng và diễn đạt: 0,5 điểm.

Phân tích, cảm nhận được các phương diện nội dung, nghệ thuật và ý nghĩa của vẻ đẹp cuộc sống thôn quê: 1,5 điểm. Giám khảo căn cứ mức độ đáp ứng yêu cầu để cho điểm linh hoạt.

Đề bài: Trong nhịp sống hiện đại, con người không ngừng nỗ lực để tìm kiếm những giá trị lớn lao, đôi khi lại vô tình lãng quên vẻ đẹp của những điều giản dị, thân thuộc quanh mình.

Từ góc nhìn của người trẻ, anh/chị hãy viết một bài văn nghị luận (khoảng 600 chữ) trình bày suy nghĩ về ý nghĩa của việc biết trân trọng những điều bình dị trong cuộc sống.

Yêu cầu chung:

Xác định đúng vấn đề nghị luận: Ý nghĩa của việc biết trân trọng những điều bình dị trong cuộc sống.

Đảm bảo dung lượng khoảng 600 chữ, bố cục bài văn hợp lí.

Sử dụng lí lẽ và dẫn chứng phù hợp, diễn đạt rõ ràng, mạch lạc; thể hiện được góc nhìn của người trẻ.

Yêu cầu cụ thể:

- Giải thích: Những điều bình dị là những giá trị gần gũi, quen thuộc, hiện hữu trong cuộc sống thường ngày như tình yêu thương gia đình, tình bạn, những bữa cơm sum họp, lời hỏi han, sự quan tâm hay những khoảnh khắc bình yên. Trân trọng những điều bình dị là biết nhận ra, nâng niu, gìn giữ và biết ơn những giá trị tưởng chừng nhỏ bé nhưng mang ý nghĩa sâu sắc đối với đời sống con người.

- Bàn luận vai trò, ý nghĩa: Biết trân trọng những điều bình dị giúp con người nhận ra giá trị đích thực của hạnh phúc, hiểu rằng niềm vui và sự đủ đầy không chỉ đến từ tiền bạc, danh vọng hay những thành tựu lớn lao mà còn hiện hữu trong những điều gần gũi, thân thuộc. Điều đó góp phần nuôi dưỡng tâm hồn, đem lại sự bình yên, cân bằng trong đời sống tinh thần, giúp con người có thêm động lực vượt qua khó khăn, thử thách. Đồng thời, việc trân trọng những điều bình dị còn bồi đắp lòng biết ơn, tình yêu thương, sự sẻ chia và gắn kết giữa con người với con người; giúp mỗi cá nhân hình thành lối sống tích cực, nhân văn, biết quý trọng hiện tại và sống có ý nghĩa hơn. Đặc biệt, đối với người trẻ, đây còn là cách để giữ gìn những giá trị tinh thần bền vững giữa nhịp sống hiện đại nhiều biến động.

- Phân tích biểu hiện và thực trạng: Sự trân trọng những điều bình dị được thể hiện qua việc biết quan tâm, chăm sóc những người thân yêu; dành thời gian cho gia đình, bạn bè; biết nói lời cảm ơn, trân trọng những hành động tử tế; cảm nhận vẻ đẹp của thiên nhiên và tìm thấy niềm vui trong những khoảnh khắc đời thường. Tuy nhiên, trong xã hội hiện đại, một bộ phận người trẻ quá mải mê theo đuổi thành công, tiền bạc, danh vọng hoặc những giá trị hào nhoáng trên mạng xã hội mà vô tình thờ ơ với gia đình, xem nhẹ tình cảm chân thành và những điều tốt đẹp đang hiện hữu. Không ít người chỉ nhận ra giá trị của những điều bình dị khi đã đánh mất chúng.

- Bàn luận mở rộng: Trân trọng những điều bình dị không đồng nghĩa với việc sống an phận, bằng lòng với thực tại, thiếu ý chí phấn đấu hay từ bỏ những khát vọng lớn lao. Con người cần biết hài hòa giữa việc theo đuổi ước mơ, phát triển bản thân và gìn giữ những giá trị tinh thần đáng quý. Đồng thời, trân trọng cuộc sống giản dị không có nghĩa là phủ nhận vai trò của điều kiện vật chất, bởi đời sống vật chất ổn định cũng góp phần tạo nên hạnh phúc. Điều quan trọng là không tuyệt đối hóa những giá trị vật chất mà quên đi ý nghĩa của tình yêu thương, sự gắn bó và bình yên trong tâm hồn.

- Bài học nhận thức và hành động: Người trẻ cần nhận thức rằng hạnh phúc không chỉ nằm ở những thành tựu lớn lao mà còn được tạo nên từ những điều nhỏ bé, gần gũi trong cuộc sống. Mỗi người cần học cách sống chậm lại để quan sát, lắng nghe và cảm nhận; dành thời gian quan tâm, yêu thương gia đình, bạn bè; biết ơn những gì mình đang có và trân trọng sự giúp đỡ của người khác. Đồng thời, cần xây dựng lối sống tích cực, tránh chạy theo những giá trị hình thức, biết cân bằng giữa học tập, công việc và đời sống tinh thần; không ngừng nỗ lực hoàn thiện bản thân nhưng vẫn gìn giữ những giá trị giản dị, tốt đẹp.

- Lập luận, dẫn chứng: Lí lẽ hợp lí, dẫn chứng tiêu biểu, gần gũi và thuyết phục; có thể khai thác những câu chuyện về tình cảm gia đình, lòng biết ơn, sự sẻ chia trong cuộc sống hoặc những con người tìm thấy hạnh phúc từ lối sống giản dị. Kết hợp phân tích với đánh giá, thể hiện suy nghĩ độc lập và góc nhìn của người trẻ; tránh liệt kê dẫn chứng chung chung hoặc bàn luận xa rời vấn đề nghị luận.

Hướng dẫn chấm:

Giải thích đúng vấn đề nghị luận: 0,5 điểm.

Phân tích, bàn luận được vai trò, ý nghĩa và biểu hiện của việc biết trân trọng những điều bình dị trong cuộc sống: 1,5 điểm.

Mở rộng vấn đề, thể hiện quan điểm phù hợp và nêu bài học nhận thức, hành động: 1,0 điểm.

Lập luận, dẫn chứng và diễn đạt: 0,5 điểm.

Đảm bảo bố cục, dung lượng và yêu cầu bài văn nghị luận: 0,5 điểm.