Đáp án & lời giải chi tiết: [9Study] Đề thi thử THPTQG môn Ngữ Văn 2027 - Đề số 04

Nhân vật trữ tình trong bài thơ là nhân vật “tôi” – người con đang hồi tưởng về những kỉ niệm tuổi thơ và bộc lộ nỗi nhớ thương sâu sắc đối với người mẹ đã khuất.

Hướng dẫn chấm:

- Xác định đúng nhân vật trữ tình là nhân vật “tôi” hoặc người con: 0,5 điểm.

Những hình ảnh, âm thanh khơi dậy dòng hồi tưởng của nhân vật trữ tình về người mẹ là: “nắng mới hắt bên song”, tiếng “gà trưa gáy não nùng”. Đây là những tín hiệu quen thuộc của cuộc sống, gợi nhắc nhân vật trữ tình về không gian tuổi thơ và những kỉ niệm gắn bó với người mẹ.

Hướng dẫn chấm:

Chỉ ra đầy đủ hai hình ảnh, âm thanh: “nắng mới hắt bên song” và tiếng “gà trưa gáy não nùng”: 0,5 điểm.

Chỉ ra được một trong hai hình ảnh, âm thanh trên: 0,25 điểm.

Hình ảnh “nắng mới” mang nhiều tầng ý nghĩa:

Trước hết, “nắng mới” là hình ảnh thiên nhiên gần gũi, quen thuộc, gợi lên không gian làng quê thanh bình, ấm áp và những ngày tháng tuổi thơ trong trẻo.

“Nắng mới” còn là tín hiệu đánh thức miền kí ức, trở thành sợi dây kết nối giữa hiện tại và quá khứ, đưa nhân vật trữ tình trở về với những kỉ niệm thân thương bên mẹ.

Hình ảnh “nắng mới” xuất hiện trong cả hiện tại và hồi ức, vừa gợi nỗi buồn, sự cô đơn trước thực tại thiếu vắng mẹ, vừa gợi vẻ đẹp tươi sáng, ấm áp của những ngày tháng còn mẹ.

Qua đó, hình ảnh “nắng mới” góp phần thể hiện nỗi nhớ thương da diết, tình yêu và sự gắn bó sâu nặng của người con đối với mẹ.

Hướng dẫn chấm:

Lí giải được ý nghĩa tả thực của hình ảnh “nắng mới”, gợi không gian thiên nhiên và tuổi thơ: 0,25 điểm.

Chỉ ra được vai trò khơi gợi kí ức, kết nối hiện tại với quá khứ của hình ảnh: 0,25 điểm.

Phân tích được sự đối lập giữa nỗi buồn hiện tại và vẻ đẹp ấm áp của quá khứ: 0,25 điểm.

Khái quát được ý nghĩa biểu tượng của hình ảnh trong việc thể hiện tình mẫu tử và nỗi nhớ mẹ: 0,25 điểm.

Sử dụng biện pháp tu từ đảo ngữ, thể hiện qua việc đưa từ láy “xao xác” lên đầu câu thơ thứ hai.

Biện pháp đảo ngữ nhấn mạnh âm thanh tiếng gà trưa vang lên trong không gian vắng lặng, gợi cảm giác xao động, buồn thương.

Từ láy “xao xác” kết hợp với từ “não nùng” làm nổi bật âm hưởng trầm buồn, gợi lên không gian làng quê vừa quen thuộc vừa thấm đượm nỗi buồn.

Cách diễn đạt giàu sức gợi góp phần khắc họa tâm trạng bâng khuâng, cô đơn và nỗi nhớ thương da diết của nhân vật trữ tình khi những tín hiệu quen thuộc của thiên nhiên đánh thức miền kí ức về mẹ.

Hướng dẫn chấm:

Xác định đúng biện pháp tu từ đảo ngữ và chỉ ra biểu hiện: 0,25 điểm.

Phân tích được tác dụng nhấn mạnh âm thanh tiếng gà trưa, gợi không gian vắng lặng: 0,25 điểm.

Nêu được tác dụng tạo âm hưởng trầm buồn, tăng sức gợi hình, gợi cảm cho câu thơ: 0,25 điểm.

Làm rõ được tác dụng thể hiện tâm trạng buồn thương, hoài niệm của nhân vật trữ tình: 0,25 điểm.

Học sinh rút ra một thông điệp có ý nghĩa sâu sắc từ nỗi nhớ mẹ của nhân vật trữ tình trong bài thơ và lí giải hợp lí. Có thể lựa chọn một trong những thông điệp sau:

Cần biết trân trọng tình mẫu tử và những yêu thương bình dị trong cuộc sống, bởi tình cảm gia đình là điểm tựa tinh thần quý giá đối với mỗi con người.

Hãy yêu thương, quan tâm và bày tỏ lòng biết ơn đối với cha mẹ khi còn có thể, bởi thời gian không ngừng trôi và những điều thân thuộc có thể trở thành kí ức không thể tìm lại.

Những kỉ niệm tuổi thơ và tình yêu thương của gia đình luôn có sức sống bền bỉ trong tâm hồn, góp phần nuôi dưỡng đời sống tình cảm và hình thành nhân cách con người.

Cần biết gìn giữ những giá trị tinh thần tốt đẹp của quá khứ, bởi đó là nguồn động viên, an ủi và nâng đỡ con người trên hành trình trưởng thành.

Hướng dẫn chấm:

Xác định được một thông điệp phù hợp với nội dung bài thơ: 0,25 điểm.

Lí giải được ý nghĩa của thông điệp một cách hợp lí, thuyết phục: 0,5 điểm.

Diễn đạt rõ ràng, mạch lạc, thể hiện được nhận thức hoặc sự liên hệ với bản thân: 0,25 điểm.

Viết đoạn văn nghị luận (khoảng 200 chữ) phân tích tâm trạng của nhân vật trữ tình trong bài thơ Nắng mới (Lưu Trọng Lư) ở phần Đọc hiểu.

Yêu cầu chung:

Xác định đúng vấn đề nghị luận: phân tích tâm trạng của nhân vật trữ tình trong bài thơ Nắng mới.

Đảm bảo hình thức đoạn văn, dung lượng khoảng 200 chữ; diễn đạt rõ ràng, đúng chính tả, dùng từ và ngữ pháp.

Yêu cầu cụ thể:

- Tâm trạng buồn thương, cô đơn và hoài niệm về quá khứ: Qua những hình ảnh “nắng mới hắt bên song”, tiếng gà trưa “xao xác”, “não nùng” và câu thơ “Lòng rượi buồn theo thời dĩ vãng”, nhân vật trữ tình bộc lộ nỗi buồn sâu lắng, sự trống vắng trong tâm hồn khi những tín hiệu quen thuộc của thiên nhiên đánh thức miền kí ức xa xưa.

- Nỗi nhớ mẹ da diết, tha thiết gắn liền với những kỉ niệm tuổi thơ: Lời thơ “Tôi nhớ mẹ tôi, thuở thiếu thời” trực tiếp bộc lộ tình cảm nhớ thương sâu sắc. Những hình ảnh “nắng mới reo ngoài nội”, “áo đỏ người đưa trước giậu phơi” tái hiện kí ức tuổi thơ tươi sáng, ấm áp, qua đó thể hiện niềm hạnh phúc xen lẫn sự tiếc nuối về những tháng ngày còn mẹ.

- Tình yêu thương sâu nặng và niềm lưu luyến đối với hình bóng người mẹ: Hình ảnh “Hình dáng mẹ tôi chửa xoá mờ” khẳng định sự hiện diện bền bỉ của người mẹ trong tâm trí nhân vật trữ tình. Chi tiết “Nét cười đen nhánh sau tay áo” gợi vẻ đẹp giản dị, thân thương của mẹ, đồng thời thể hiện sự nâng niu, trân trọng những kỉ niệm đã qua và nỗi nhớ thương khôn nguôi của người con đối với mẹ.

- Nghệ thuật và ý nghĩa: Thể thơ bảy chữ, giọng điệu trầm buồn, tha thiết; ngôn ngữ giản dị, giàu sức gợi; hình ảnh thơ gần gũi, giàu giá trị biểu cảm; sự đan xen giữa hiện tại và quá khứ cùng nghệ thuật tả cảnh ngụ tình góp phần khắc họa tinh tế những cung bậc cảm xúc của nhân vật trữ tình. Qua đó, bài thơ thể hiện tình mẫu tử thiêng liêng, sâu nặng và sức sống bền bỉ của những kỉ niệm tuổi thơ trong tâm hồn con người.

Hướng dẫn chấm:

Yêu cầu chung về xác định vấn đề, hình thức, dung lượng và diễn đạt: 0,5 điểm.

Phân tích được các phương diện tâm trạng của nhân vật trữ tình (nỗi buồn thương, cô đơn; nỗi nhớ mẹ da diết; tình yêu thương, sự trân trọng và lưu luyến đối với hình bóng người mẹ), đồng thời đánh giá được những nét đặc sắc về nghệ thuật và ý nghĩa của bài thơ: 1,5 điểm. Giám khảo căn cứ mức độ đáp ứng yêu cầu để cho điểm linh hoạt.

Abraham Lincoln từng nói: “Tất cả những gì tôi có được, hoặc hy vọng có được, tôi đều nợ người mẹ thiên thần của mình.” Từ góc nhìn của một người trẻ, anh/chị có suy nghĩ gì về ý nghĩa của tình mẫu tử trong hành trình trưởng thành của mỗi con người?

Hãy viết một bài văn nghị luận (khoảng 600 chữ) trả lời cho câu hỏi đó.

Yêu cầu chung:

Xác định đúng vấn đề nghị luận: ý nghĩa của tình mẫu tử trong hành trình trưởng thành của mỗi con người.

Đảm bảo dung lượng khoảng 600 chữ, bố cục bài văn hợp lí.

Sử dụng lí lẽ và dẫn chứng phù hợp, diễn đạt rõ ràng, mạch lạc; thể hiện được góc nhìn của người trẻ.

Yêu cầu cụ thể:

- Giải thích: Tình mẫu tử là tình cảm yêu thương, gắn bó sâu sắc giữa mẹ và con, được thể hiện qua sự quan tâm, chăm sóc, hi sinh và trách nhiệm dành cho nhau. Trưởng thành là quá trình con người phát triển về thể chất, nhận thức, tình cảm, nhân cách và khả năng tự lập. Câu nói của Abraham Lincoln khẳng định vai trò lớn lao của người mẹ đối với cuộc đời mỗi con người, đồng thời thể hiện lòng biết ơn sâu sắc đối với những yêu thương, sự hi sinh và công lao dưỡng dục của mẹ.

- Bàn luận vai trò, ý nghĩa: Tình mẫu tử là cội nguồn nuôi dưỡng tâm hồn, mang đến cho con người cảm giác được yêu thương, che chở và là điểm tựa tinh thần vững chắc trước những khó khăn, thử thách. Tình yêu thương và sự giáo dục của mẹ góp phần hình thành nhân cách, bồi dưỡng lòng nhân ái, sự bao dung, ý thức trách nhiệm và những giá trị đạo đức tốt đẹp. Sự động viên, tin tưởng của mẹ tiếp thêm sức mạnh, niềm tin và động lực để mỗi người vượt qua thất bại, theo đuổi ước mơ, hoàn thiện bản thân. Tình mẫu tử còn giúp con người nhận thức sâu sắc về lòng biết ơn, trách nhiệm với gia đình, từ đó biết trân trọng những giá trị tình cảm và sống có ý nghĩa hơn trong hành trình trưởng thành.

- Phân tích biểu hiện và thực trạng: Tình mẫu tử được thể hiện qua những hành động giản dị, gần gũi như sự chăm sóc, dạy dỗ, lắng nghe, động viên, những hi sinh thầm lặng của mẹ và sự quan tâm, yêu thương, kính trọng, biết ơn của con cái. Trong cuộc sống hiện đại, nhiều người trẻ biết trân trọng tình cảm gia đình, nỗ lực học tập, rèn luyện và chủ động sẻ chia trách nhiệm với mẹ. Tuy nhiên, vẫn còn một bộ phận người trẻ thờ ơ với sự quan tâm của mẹ, xem những hi sinh của mẹ là điều hiển nhiên, thiếu sự thấu hiểu, sẻ chia hoặc chỉ nhận ra giá trị của tình mẫu tử khi không còn cơ hội được đón nhận.

- Bàn luận mở rộng: Trân trọng tình mẫu tử không có nghĩa là sống phụ thuộc, ỷ lại vào sự chở che của mẹ mà cần biết tự lập, trưởng thành và có trách nhiệm với cuộc sống của mình. Tình yêu thương của mẹ cần đi đôi với sự tôn trọng, thấu hiểu và tạo điều kiện để con phát triển bản thân. Đồng thời, không phải ai cũng có điều kiện được lớn lên trong vòng tay yêu thương của mẹ; những người thiếu vắng tình mẫu tử vẫn có thể trưởng thành nhờ nghị lực bản thân và sự nâng đỡ từ những mối quan hệ tốt đẹp khác. Vì vậy, cần nhìn nhận tình mẫu tử bằng thái độ trân trọng, nhân văn, tránh tuyệt đối hóa vai trò của người mẹ hoặc xem đó là yếu tố duy nhất quyết định sự trưởng thành của con người.

- Bài học nhận thức và hành động: Người trẻ cần nhận thức sâu sắc giá trị của tình mẫu tử, biết yêu thương, kính trọng, quan tâm và bày tỏ lòng biết ơn đối với mẹ bằng những hành động thiết thực. Cần chủ động chia sẻ, lắng nghe, thấu hiểu những vất vả, hi sinh của mẹ; không ngừng học tập, rèn luyện, sống có trách nhiệm và nỗ lực hoàn thiện bản thân. Đồng thời, biết trân trọng những khoảnh khắc bên gia đình, không để sự bận rộn hay khoảng cách thế hệ trở thành rào cản của tình yêu thương.

- Lập luận, dẫn chứng: Lí lẽ hợp lí, dẫn chứng tiêu biểu, gần gũi và thuyết phục; có thể sử dụng những câu chuyện thực tế về tình mẫu tử, sự hi sinh của người mẹ hoặc những tấm gương trưởng thành nhờ tình yêu thương, sự giáo dục của gia đình. Kết hợp phân tích với đánh giá, thể hiện suy nghĩ sâu sắc và góc nhìn riêng của người trẻ; tránh kể chuyện dài dòng, liệt kê dẫn chứng hoặc trình bày cảm xúc chung chung mà thiếu lập luận.

Hướng dẫn chấm:

Giải thích đúng vấn đề nghị luận, làm rõ nội dung và ý nghĩa câu nói của Abraham Lincoln: 0,5 điểm.

Phân tích, bàn luận được vai trò, ý nghĩa của tình mẫu tử đối với hành trình trưởng thành của con người; làm rõ những biểu hiện và thực trạng của vấn đề trong cuộc sống: 1,5 điểm.

Mở rộng vấn đề, thể hiện quan điểm phù hợp; rút ra bài học nhận thức và hành động thiết thực từ góc nhìn của người trẻ: 1,0 điểm.

Lập luận chặt chẽ, dẫn chứng phù hợp, tiêu biểu; diễn đạt rõ ràng, mạch lạc, có sức thuyết phục: 0,5 điểm.

Đảm bảo bố cục, dung lượng và các yêu cầu của bài văn nghị luận xã hội: 0,5 điểm.